Rijsenburg

Ligging Het kasteel stond aan de noordzijde van de Langbroekerwetering in de gemeente Driebergen-Rijsenburg.

Foto van het poortgebouw

Andere benamingen Huys Risenborgh.
Ontstaan Het kasteel wordt in de archieven voor het eerst vermeld in 1274. Onder leiding van Gijsbrecht van Amstel vallen de Kennemers het Sticht binnen en verwoesten het kasteel.
Geschiedenis Uit de oude geschriften blijkt dat al in 1274 over het huis wordt geschreven. In dat jaar werd het verwoest door Gijsbrecht van Amstel, die met de Kennemers het Sticht was binnengevallen. Acht jaar later werd Huys Risenborgh weer opgebouwd. In 1349 werd het bewoond door Jan van Rijsenburg, die in dat jaar sneuvelde bij de aanval van Jan van Arkel op Oudewater.
In 1527 is het huis Rijsenburgh zo sterk en gevaarlijk, dat de eigenaar, Gerrit van Culemburg van Vianen en Rijsenburgh, het nuttig oordeelt om aan de Staten van Utrecht te schrijven dat hij er met zijn huisgezin woont, maar dat hij noch de stad, noch de Staten van Utrecht, noch iemand anders van plan is vanuit dit huis schade toe te brengen, maar zijn eigen goederen "eerlicken te gebruicken sonder yemants te verkorten..".
In 1536 wordt Rijsenburg erkend als ridderhofstad.
In 1681 sterft Jacob van Rijsenburg en daarmee verdwijnt Rijsenburg uit deze familie. Zijn zuster brengt het huis in het geslacht van haar man Cornelis van Heemskerk. Aan het einde van de achttiende eeuw is echter van de trotse burcht maar weinig overgebleven. Tussen 1798 en 1800 worden de bouwvallen gesloopt, door de toenmalige eigenaar Willem van Dam. Van het dan vijf eeuwen oude Huys Risenborgh blijft niet meer over dan wat schamele bouwresten.
De zes hofsteden die bij het kasteel behoren, blijven bestaan.
De bij het kasteel behorende landerijen werden daarna gekocht door de uit West-Vlaanderen afkomstige Petrus Judocus van Oosthuyse. Van Oosthuyse, die door de aankoop de titel verwierf van 'Heer van de Ambachtsheerlijkheid Rijsenburg', heeft zich niet meer aan de herbouw van het kasteel gewaagd, maar wel van het huidige dorp. Het liet zelfs grote delen van het kasteel opgraven en de stenen afbikken voor de bouw van de Rooms-Katholieke kerk in Rijsenburg. Van Oosthuyse, een goede bekende van Lodewijk Napoleon, met wie hij ook zaken deed, woonde met zijn gezin op het landgoed "Spar en Dal", het huidige Sparrendaal. In Rijsenburg woonden toen achttien huisgezinnen, bij elkaar 117 personen.
Door de Franse overheersing waren Driebergen en Rijsenburg samengevoegd, maar Van Oosthuyse diende in 1814 een verzoek in bij Koning Willem I om de dorpen weer te scheiden, hetgeen werd ingewilligd. Door de komst van Lodewijk Napoleon naar Utrecht was ook de romantiek van deze streek toegenomen, waardoor een stroom van nieuwe bewoners zich nestelden in het "gerecht Rijsenburg".
Het poortgebouw bleef bewaard en werd in 1985 gerestaureerd.
Bewoners 1274 - na 1297 Willem van Rijsenburg
ca 1331 - 1349 Jan/Johan van Rijsenburg (zoon?)
1379 Johan van Limbeek
1383 Johan van Langerak
1397 - 1443 Gijsbert (I) van Vianen
1443 - 1469 Gijsbert (II) van Vianen van Rijsenburg (zoon)
1469 - 1483 Zweder van Vianen van Rijsenburg (zoon), getrouwd met Wilhelmina (van de Zande?)
(1483)1517 - 1527 Gijsberta van Vianen van Rijsenburg (dochter), getrouwd met Gerrit van Culemborch
1527 Gerard van Culemburg van Vianen en Rijsenburgh (zoon), getrouwd met Ermgard van Pallaes
- 1596 Willem Gerards van Culemborch (zoon), getrouwd met Anna Gijsbertse Pieck
1596 - 1655 Justus van Culemborch (zoon), getrouwd met Geertruid van Renesse Van Moermont
1655 - 1666 Beernt van Rijsenburg (zoon), getrouwd met Philippa van Amstel Van Mijnden
1666 - 1681 Jacob van Culemborg van Rijsenburg (zoon)
1681 Geertruyd van Kuilenborg van Rijsenborg (zus), getrouwd met jonkheer Cornelis François van Heemskerk van Bekestein
vijf kinderen van dit echtpaar (stierven alle kinderloos)
- 1767 Hendrina Justina van Heemskerk van Bekenstein (dochter)
1767 Maria Anne Geertruid van Bemmel (dochter van tante), getrouwd met Joost Boudewijn Hendrik van Hertefeldt
- 1779 Gertrudis Maria Adriana von Hertefeldt tot Magerhorst (dochter), getrouwd met Joannes Everardus Canisius van der Heyden
1779 - 1798 Judocus Henricus Antonius Adrianus Josephus Johannes van der Heyden (zoon)
1798 Justus Hendrik Wiedeman
1798 - 1800 Willem van Dam
1800 Petrus Judocus van Oosthuyse
Huidige doeleinden Op de plaats van de vroegere voor burcht staan nu nog het poortgebouw en een boerderij.
Opengesteld Het poortgebouw is vanaf de weg te zien; de boerderij is niet toegankelijk. Sinds maart 2005 zijn er plannen om een gebouw bestaande uit 12 appartementen te bouwen, dat de uitstraling heeft van het vroegere kasteel. (INFO)
Foto's Foto van het poortgebouw Foto van de voorkant van het poortgebouw Kopergravure van het kasteel door C. Specht uit 1698 Tekening van A de Haen (eerste helft 18e eeuw)
Bronnen Tekst: Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht
Kranteartikel in het RD door D. van Ballegooijen: Driebergen en Rijsenburg
Foto 1: Gemeente Driebergen
Foto 2 en 3: Peter van der Wielen
Afb. 1: boek: Provincie Utrecht, 1966
Afb. 2: Uit eigen collectie