Oud-Amelisweerd

Ligging Aan de Kromme Rijn tussen Utrecht en Bunnik, Koningslaan 9.

Foto van het huis

Ontstaan Ameli(u)s uten Werde krijgt in 1224 een stuk grond (waard) in leen van het kapittel van Oud-Munster te Utrecht. Hierop liet deze ridder een ridderhofstad bouwen.
Geschiedenis Op het waard dat ridder Amelis in leen kreeg liet hij een kasteel bouwen. (In de loop der tijden veranderde Amelis-waard in Amelisweerd.) Het bezit van een ridderhofstad was n van de vereisten om toegelaten te worden tot de ridderschap van de provincie.
Later werd het bezit van ridder Amelis door zijn zonen in drien gedeeld. Twee delen vormden samen Oud-Amelisweerd, het andere deel werd Nieuw-Amelisweerd.
In 1536 wordt Oud-Amelisweerd als ridderhofstad erkend. Het kasteel heeft veel te lijden gehad in het rampjaar 1672, toen het door de Franse troepen werd vernield.

In 1761 kreeg Baron Gerard Godard Taets van Amerongen van zijn schoonvader het landgoed Oud-Amelisweerd in leen. Er kwam een brug over de Kromme Rijn en ook de tuinen veranderden van karakter, bovendien gaf hij in 1770 het huis zijn huidige aanzien.
In 1808 kwam Lodewijk Napoleon in het bezit van zowel Oud- als Nieuw-Amelisweerd. De koning had het plan om van Amelisweerd een koninklijke residentie te maken. Op Oud-Amelisweerd wilde hij zelf wonen; op Nieuw-Amelisweerd wilde hij zijn manschappen vestigen. De heerschappij van Lodewijk Napoleon duurde maar kort en in 1810 verdween hij richting Frankrijk. De Utrechtse Koningsweg en de Bunnikse Koningslaan herinneren nog aan hem.
In 1951 ging het landgoed Oud-Amelisweerd over in Utrechtse handen, toen de gemeente het kocht van de familie Bosch van Drakestein. Ook de pachtboerderijen Zonnewijzer en Willegenburg hoorden daarbij.

Op een afbeelding van Oud-Amelisweerd uit 1730 door L.P. Serrurier naar een pentekening van C. Pronk zien we naast het huis een heuvel, een soort motte. Ook tegenwoordig bevindt zich naast het huis een heuvel. In 1992 heeft er archeologisch onderzoek plaats gevonden of vastgesteld kon worden of deze heuvel een motte geweest zou kunnen zijn. In de heuvel werden echter geen bewoningsresten aangetroffen, maar bestond uit vrij schone aarde. Daaruit kunnen we vaststellen, dat de huidige heuvel vroeger geen motte is geweest, maar in 1808 werd opgeworpen voor de aanleg van de ijskelder.
Als we de afbeelding uit 1730 vergelijken met de afbeelding uit 1791 door H. Spilman, naar een tekening van J. de Beyer, dan zien we dat de heuvel op de nieuwere afbeelding verdwenen is en dat het huis uitgebreid is in de richting van de eerdere heuvel. Hieruit kunnen we concluderen, dat de heuvel uit 1730 tussen 1730 en 1745 is afgegraven en waarschijnlijk een motte is geweest, waarop ridder Amelis een woontoren gebouwd zou kunnen hebben.
Bewoners 1224 ridder Ameli(u)s uten Werde
familie Van Wulven
familie Van Renesse
familie Van Bueren
1761 Baron Gerard Godard Taets van Amerongen
1808 - 1810 Koning Lodewijk Napoleon
- 1951 familie Bosch van Drakestein
1951 gemeente Utrecht
Huidige doeleinden Oud-Amelisweerd wordt beheerd door het Centraal Museum in Utrecht. Het huis wordt af en toe opengesteld voor exposities en is meestal ook open met Open Monumentendag.
Opengesteld Het park rond het huis is vrij toegankelijk. In het koetshuis, Koningslaan 11A, zijn het bezoekerscentrum en het landgoedrestaurant "De Veldkeuken" gevestigd. De openingstijden van het bezoekerscentrum zijn: woensdag van 13.00 tot 17.00 u. en zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.30 u. (INFO)
In "De Veldkeuken" worden thee, koffie en biologische sappen geschonken en kunt u heerlijke landgoedtaartjes eten.
Foto's Foto van de voorzijde van het huis Foto van de voorzijde van het huis Foto van de achterzijde van het huis Foto van de voorzijde van het huis
Foto van het interieur van het huis op 5 april 1989 Gravure van het huis door Hendrik Spilman naar Jan de Beyer (ca 1750) Tekening van het huis door J.D. Steuerwald uit 1869 Plattegrond van de benedenverdieping van het huis Tekening uit 1730 door L.P. Serrurier
Bronnen Tekst: Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht, 1995
kranteartikel in het RD van 22 december 1992
Arjen Meurs
ANWB, Eigen land met open ogen, Utrecht, 1966, blz. 33
T. Breemhaar, De motte en ijskelder van Oud-Amelisweerd, In: tijdschrift van de Historische Kring "Tussen Rijn en Lek", 1993, nr. 1, blz. 1 -
Foto 1, 3 en 4: Peter van der Wielen
Foto 2: uit eigen collectie
Foto 5: Elbert van Klaveren
Foto 6: Fotodienst Utrecht
Afb. 1: boek: Provincie Utrecht, 1966
Afb. 2 en 3: Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht, 1995
Afb. 4: T. Breemhaar, De motte en ijskelder van Oud-Amelisweerd