Nieuw-Amelisweerd

Ligging Aan de Kromme Rijn tussen Utrecht en Bunnik.

Foto van de Voorzijde van het huis

Ontstaan Nieuw-Amelisweerd ontstond door het opsplitsen van de waard Amelisweerd in Oud-Amelisweerd en Nieuw-Amelisweerd door de zonen van ridder Amelis, die het goed in 1224 in leen kreeg. De eerste vermelding is in 1395 onder de naam Groenewoude.
Geschiedenis Nieuw-Amelisweerd werd in 1672 zwaar getroffen door de vernielzucht van de Fransen en werd weer opgebouwd door Hendrik van Utenhove in 1707.
In 1810 komt Nieuw-Amelisweerd samen met Oud-Amelisweerd in het bezit van koning Lodewijk Napoleon. Op Nieuw-Amelisweerd wilde hij zijn manschappen vestigen en zelf wilde hij op Oud-Amelisweerd gaan wonen. Dit duurde echter maar kort, want in 1810 verdween Lodewijk Napoleon al weer naar Frankrijk.

In 1963 komt Nieuw-Amelisweerd in handen van de gemeente Utrecht. Ook de boerenhofsteden de Boeije en de Kleine Kuil en zes woningen hoorden daarbij. Het landgoed is, na enige jaren leegstand, in 1971 door een woongroep gekraakt. In 1984 is het landgoed gerestaureerd door architect Hoogenberk. Het initiatief voor deze restauratie is destijds genomen door de groep bewoners die het huis kraakten. Het huis is toen geschikt gemaakt voor individuele kamerbewoning en het telt momenteel 17 appartementen, met gezamelijke voorzieningen.

De woongroep heet Experimentele Leefgemeenschap Nieuw Amelisweerd. De naam van de stichting van bewoners is altijd ongewijzigd gebleven, maar de bewoners doen vrijwel niets meer gezamelijk. Het huis is ondertussen technisch gesproken eigendom van woningbouw corporatie Mythros, van wie de bewoners als stichting het huis huren. Iedere bewoner heeft een officieel individueel huurcontract met deze stichting.
In 1958 werd het voortbestaan van Nieuw-Amelisweerd op het spel gezet. Rijkswaterstaat wilde de huidige A27 door het gebied laten lopen. Door een massale actie van de Utrechtse bevolking kon die dreiging worden afgewend. Twaalf jaar duurde de juridische strijd tussen "De Vrienden van Amelisweerd" en Rijkswaterstaat. In 1982 viel de beslissing. Op 24 september 1982, toen de rechter nog met de uitspraak bezig was, kapte men met zwaar materieel in vijf en een half uur in totaal 638 bomen. Toch heeft het actievoeren resultaat opgeleverd. De kapbreedte voor de weg werd op last van de Raad van State teruggebracht van 175 naar 55 meter.
Bewoners 1808-1810 koning Lodewijk Napoleon
1963 gemeente Utrecht
Huidige doeleinden Het huis is bewoond. Bij Nieuw-Amelisweerd staat een koetshuis, dat in gebruik is als keuken voor het bezoekerscentrum van Oud-Amelisweerd, dat gevestigd in het oude koetshuis aldaar, Koningslaan 11A, waarin exposities over de natuur gehouden worden.
Opengesteld Het huis is niet opengesteld. Wel kan men vrij wandelen in het park er omheen.
Foto's Foto van de Voorzijde van het huis Foto van de achterzijde van het huis Foto van het huis Gravure van het huis door Hendrik Spilman naar Jan de Beyer (ca 1750)
Bronnen Tekst: Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht
Kranteartikel in het RD van 22 december 1992
Arjen Meurs
ANWB, Eigen land met open ogen, Utrecht, 1966, blz. 33
Foto 1 en 3: Peter van der Wielen
Foto 2: uit eigen collectie
Foto 4: Elbert van Klaveren
Afb. 1: boek: Provincie Utrecht, 1966